Skip to main content Scroll Top
5. Καράγιωργας Ψυχοπαίδης (2)
Υποστηρικτές της χούντας και αντιδικτατορικός αγώνας: Η στάση της χουντικής ΕΦΕΕ απέναντι στον Σάκη Καράγιωργα

Μία από τις πρώτες ενέργειες της χούντας μετά την 21η Απριλίου ήταν η κατάργηση όλων των φοιτητικών συλλόγων. Επρόκειτο για ένα μέτρο που πάρθηκε εν πολλοίς λόγω της προδικτατορικής δράσης του διαρκώς ογκούμενου νεολαιίστικου κινήματος το οποίο είχε καταφέρει να ασκήσει σημαντικές πιέσεις στις εκάστοτε κυβερνήσεις σε διάφορα κρίσιμα ζητήματα (Κυπριακό, Ανένδοτος Αγώνας, δολοφονία Λαμπράκη, Ιουλιανά κοκ). Αυτό ωστόσο δεν σήμαινε ότι η δικτατορία δεν επιθυμούσε -και για λόγους νομιμοφάνειας- να προχωρήσει στην επανασύσταση αυτών των συλλόγων. Αρχικά, τον Οκτώβριο του 1967, επιτράπηκε η λειτουργία των φοιτητικών συλλόγων ανά σχολή ενώ, μερικούς μήνες αργότερα, στις 31 Ιουλίου 1968, ανασυστάθηκε και η  Εθνική Φοιτητική Ένωσις Ελλάδος (ΕΦΕΕ).

Οι αναβαπτισμένοι σύλλογοι αποτελούσαν κακέκτυπο της παλιάς τους μορφής. Τα διοικητικά τους συμβούλια δεν προέκυπταν πια από εκλογικές διαδικασίες αλλά διορίζονταν απευθείας από το Υπουργείο Παιδείας. Με τους στοχευμένους διορισμούς φοιτητών, η χούντα όχι απλώς κατασκεύαζε μία ψευδεπίγραφη εικόνα νομιμότητας και ανοχής σε συνδικαλιστικά όργανα, αλλά αποκτούσε φωνή εντός των πανεπιστημίων, εγκαθιστώντας στον χώρο τους έναν προπαγανδιστικό μηχανισμό πλήρως εξαρτημένο και συνυφασμένο μαζί της.  Η χουντική ΕΦΕΕ έγινε εξαρχής επίσημος συνομιλητής της δικτατορίας, πρόβαλλε με ζέση τη παρουσία της σε εκδηλώσεις και μνημονικές τελετές, όπως αυτές στον Γράμμο και το Βίτσι, ενώ με δημόσιες τοποθετήσεις της φρόντιζε να επιβεβαιώνει την πλήρη υποστήριξη της στο καθεστώς. Αυτό συνέβη και στις 23/07/1969, όταν σε ανακοίνωση της καταδίκαζε με ιδιαίτερα απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς τη δράση του Σάκη Καράγιωργα, ύστερα από τη σύλληψη του ως μέλους της αντιδικτατορικής οργάνωσης Δημοκρατική Άμυνα.

Ο Καράγιωργας ήταν έκτακτος καθηγητής Δημόσιας Οικονομίας στην Πάντειο Σχολή. Μετά την επιβολή της χούντας, συμμετείχε ενεργά στον αντιδικτατορικό αγώνα, από τις γραμμές της Δημοκρατικής Άμυνας, της οποίας υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος. Στις 14 Ιουλίου 1969, ένας αυτοσχέδιος εκρηκτικός μηχανισμός εξερράγη στα χέρια του, με αποτέλεσμα τον ακρωτηριασμό των δακτύλων του και τον σοβαρότατο τραυματισμό του. Η σύζυγός του τον μετέφερε στο νοσοκομείο ώστε να σωθεί η ζωή του και εκεί συνελήφθη από την Ασφάλεια.

Η είδηση της έκρηξης της βόμβας προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στην κοινή γνώμη. Η ιδιότητα του Καράγιωργα ως καθηγητή πανεπιστημίου ξέφευγε κατά πολύ από τις παραδοσιακές νόρμες των ανθρώπων που θα περίμενε κανείς -ενδεχομένως κάπως στερεοτυπικά- ότι θα κατέφευγαν σε δυναμικές πράξεις αντίστασης. Και όμως, το παράδειγμα του, αλλά και των υπόλοιπων μελών της Δημοκρατικής Άμυνας που συνελήφθησαν κατά το επόμενο διάστημα, κατέστησε σαφές ότι η μάχη κατά της χούντας αφορούσε ευρύτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας.

Η χουντική ΕΦΕΕ είχε διαφορετική άποψη. Η ένωση σημείωνε ότι εξέδωσε την ανακοίνωση της ως υποχρέωση «του νέου προς τον Πατέρα και την Μάννα που τον σπουδάζουν με καδριοχτύπι και ιδρώτα, της νέας γενιάς προς την παλιά, που ανέλαβε να την οδηγήσει ΣΩΣΤΑ και ΤΙΜΙΑ στο δύσκολο δρόμο του μέλλοντος». Το κείμενο βρίθει βιτριολικών σχολίων και χαρακτηρισμών όπως «ανέντιμος», «αδίστακτο και διεστραμμένο πνεύμα», «ανύπαρκτη αξιοπρέπεια», «ανύπαρκτη ιδεολογία», «ασυνείδητος πατέρας και καθηγητής», «εθνικά εγκληματικό ανδρείκελο». Ο Καράγιωργας κατηγορούταν, μεταξύ άλλων, ότι με δόλιες μεθόδους επιχειρούσε να στρατολογήσει μαθητές οι οποίοι «με τα νεανικά και ανήσυχα βλέμματα» αγνοούσαν ότι ο «πνευματικός τους πατέρας» μετά τις διαλέξεις έφευγε «για να κλειστή στο υπόγειο του θανάτου και να φτιάξει τις βόμβες». Γενικότερα, το κείμενο διέπεται από μία πατερναλιστική αντίληψη της σχέσης καθηγητή-φοιτητή. Εξάλλου, η εικόνα του νέου ως ενός υποκειμένου «υπό διαμόρφωση», που λόγω της ανωριμότητας του δεν έχει την επάρκεια να αμφισβητεί και να διεκδικεί ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα, ήταν γνωστό μοτίβο της προπαγάνδας του καθεστώτος, πολύ πριν την ανάπτυξη του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος.

Την αντίληψη αυτή τη συναντάμε και σε άλλα σημεία της ανακοίνωσης: «Η Ελληνική Φοιτητική Νεολαία περιμένει από την Πολιτεία να την προστατέψη από “Καθηγητάς” της ποιότητας του Καράγιωργα» ή αλλού «είναι η υποχρέωσις μας που μας κάνει να φωνάζουμε, υποχρέωσις του μαθητού προς την Πολιτεία για τον δάσκαλο που του έδωσες (…)». Εδώ, η «Πολιτεία» παρουσιάζεται ως η προστάτιδα δύναμη της νεολαίας, η οποία καθίστατο απλός δέκτης των όσων θετικών ή αρνητικών προέκυπταν. Αν εξετάσει κανείς συνολικά τη δράση της χουντικής ΕΦΕΕ, θα διαπιστώσει ότι το στοιχείο της πρωτοβουλίας εξέλειπε. Οι φοιτητές είχαν μεν δημόσια παρουσία, αλλά αυτή περιοριζόταν κυρίως σε ομιλίες ή συμμετοχή σε εκδηλώσεις που οργανώνονταν θεσμικά «από τα πάνω» (πανεπιστήμιο, κράτος). Έτσι, η νεολαία είχε καταλήξει «παθητικός δρων», που αρκετές φορές αναπαρήγαγε με τον πιο ακραίο τρόπο τις θέσεις και το λεξιλόγιο της χούντας.

Είχαν όμως τελικά ευρεία απήχηση τέτοιου είδους φωνές; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Η περίπτωση του Καράγιωργα είναι η πλέον ενδεικτική. Η δράση του όχι μόνο δεν στιγματίστηκε αλλά αντιθέτως έγινε σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα, τόσο κατά τη διάρκεια της Επταετίας όσο και στη Μεταπολίτευση. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2017, δεκαετίες μετά την περίοδο της δικτατορίας, ο κορυφαίος ζωγράφος Γιάννης Ψυχοπαίδης, στο δίπτυχο έργο του «Δάσκαλοι και μαθητές. Αφιέρωμα στον Νικόλαο Γύζη», επέλεξε να αναδείξει με τη δική του τεχνοτροπία δύο συγκεκριμένες εικόνες. Η πρώτη αφορά τους φοιτητές στην ταράτσα του Μεγάρου Θεωρητικών Επιστημών κατά τη διάρκεια της κατάληψης της Νομικής, τον Φεβρουάριο του 1973. Η δεύτερη είναι ένα πορτραίτο του Καράγιωργα. Η σύλληψη του Ψυχοπαίδη αποτυπώνει την καίρια ιδέα ότι ένας δάσκαλος και οι «μαθητές» του εκφράζουν, πλάι πλάι, τη μάχη για την ελευθερία. Ήταν ένα μήνυμα που ο Καράγιωργας ενσάρκωσε με τη στάση του και ως εκ τούτου συνοδεύει τη μνήμη του μέχρι και σήμερα.

Βαγγέλης Ζιώγας

Γιάννης Ψυχοπαίδης, «Δάσκαλοι και μαθητές. Αφιέρωμα στον Νικόλαο Γύζη», 2017

 

* Η ανακοίνωση της ΕΦΕΕ αποτελεί τμήμα του αρχείου του Νικήτα Λιονοράκη που απόκειται στο Ιστορικό Αρχείο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ι.Α. ΕΚΠΑ)