«Μισός Αιώνας Δημοκρατίας: Συνέχειες, Κρίσεις, Προκλήσεις»

Το Συνέδριο «Μισός Αιώνας Δημοκρατίας: Συνέχειες, Κρίσεις, Προκλήσεις» αποτελεί το μεγάλο ακαδημαϊκό συνέδριο για την περίοδο της Μεταπολίτευσης στην Ελλάδα που συνδιοργανώνουν το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και θα διεξαχθεί στο Πάντειο Παν/μιο μεταξύ 16-19 Οκτωβρίου 2024. Με περισσότερους από 100 ομιλητές/τριες, τρία στρογγυλά τραπέζια, δύο προσκεκλημένους ομιλητές και 24 πάνελ, το Συνέδριο καλύπτει το μεγαλύτερο εύρος των θεματικών που αφορούν στη Δημοκρατία της Μεταπολίτευσης: πολιτικά κόμματα, πολιτική συμπεριφορά, πολιτική κουλτούρα, πολιτική επικοινωνία, πολιτική αντιπροσώπευση, κοινωνικές κινητοποιήσεις, κοινωνικό κράτος, δικαιώματα, οικονομική ανάπτυξη και εργασία, εκπαίδευση και έρευνα, πολιτικές ταυτότητες, εξευρωπαϊσμός και παγκοσμιοποίηση. Τέσσερις ημέρες γεμάτες με πλήθος εξαιρετικών τοποθετήσεων και ζωντανών συζητήσεων, παρεμβάσεων και στοχασμών για την κοινή μας πορεία των 50 ετών, η οποία χαρακτηρίζεται από μετασχηματισμούς, αλλαγές, καμπές, απειλές, προκλήσεις, κρίσεις και προοπτικές.

Το Πάντειο Πανεπιστήμιο, και πιο συγκεκριμένα το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, όπως έπραξε και πέρσι με τοεπιτυχημένο συνέδριο: «Το Πολυτεχνείο ως δημόσια ιστορία», έτσι και φέτος διοργανώνει –μαζί με το ΕΚΚΕ– ένα μεγάλο συνέδριο για τον μισό αιώνα της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Τι σημαίνει για το Πάντειο η συστηματική ανάληψη τέτοιων πρωτοβουλιών; 

Η σημασία αυτών των πρωτοβουλιών για το Πάντειο είναι τόσο επιστημονική όσο και πολιτική. Καταρχάς λόγω των επιστημονικών πεδίων που καλλιεργούνται στο Πάντειο, η έρευνα που διεξάγεται έχει άμεση συνάφεια με αυτά τα θέματα κι επομένως υπάρχει σε μας ένας συμπαγής πυρήνας ανθρώπων που διδάσκουν, εργάζονται σε προγράμματα, εκπονούν διατριβές κλπ. και μπορούν να παρουσιάσουν καινοτόμα ερευνητικά πορίσματα. Αφετέρου, σε συμβολικό επίπεδο, η δημόσια συζήτηση για ζητήματα δημοκρατίας, πολιτικών ταυτοτήτων, μετασχηματισμών της ελληνικής κοινωνίας αποτελεί σημαντικό διακύβευμα για την ίδια την ταυτότητα ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος όπως το Πάντειο. Η ακαδημαϊκή μας ταυτότητα συγκροτείται και μέσω τέτοιων πρωτοβουλιών.

Ποιοι είναι οι σκοποί και οι επιδιώξεις του επικείμενου συνεδρίου «Μισός αιώνας δημοκρατίας – Συνέχειες, κρίσεις, προκλήσεις»; Πείτε μας λίγα λόγια για τη συλλογιστική όσο και για τις επιμέρους θεματικές του συνεδρίου;

Βασικός άξονας, όπως δηλώνεται και στον τίτλο, είναι η δημοκρατία, ως διαδικασία δηλ. εκδημοκρατισμός, ως πολιτικό σύστημα, ως επίδικο. Η Δημοκρατία μετασχηματίζεται περνώντας από την περίοδο της μετάβασης στην εδραίωση, με ερωτηματικό ως προς την εμβάθυνση, ενώ δοκιμάζεται από κλυδωνισμούς και απειλές αντιμετωπίζοντας την πρόκληση της ανθεκτικότητας. Στο συνέδριο παρουσιάζονται περισσότερες από 100 ανακοινώσεις που οργανώνονται πάνω σε γενικούς και ειδικούς θεματικούς άξονες: πολιτικά κόμματα, πολιτικές ιδεολογίες, κοινωνικά κινήματα, κοινωνικό κράτος, συλλογική μνήμη και δημόσια ιστορία, εκπαίδευση και έρευνα, οικονομικές πολιτικές, ευρωπαϊκή πορεία, πολιτισμικές όψεις, πολιτική επικοινωνία, πολιτική κουλτούρα κ.ά. Υπάρχουν επίσης δύο κεντρικοί ομιλητές, ο Δημήτρης Τζιόβας και η Αλεξία Κατσανίδου, ενώ έχουμε οργανώσει και τρία στρογγυλά τραπέζια που καλύπτουν διαφορετικές όψεις της Μεταπολίτευσης: θεσμούς, οικονομία, κοινωνία και πολιτική.

Πώς αποτιμάτε συνολικά το αποτύπωμα των δύο στρογγυλών επετείων –Πολυτεχνείου πέρσι, Μεταπολίτευσης φέτος– τόσο ιστοριογραφικά όσο και δημόσια; Λειτούργησαν ως ευκαιρίες αναστοχασμού για την ελληνική κοινωνία;

Οι επέτειοι πάντα λειτουργούν ως ευκαιρίες αναστοχασμού και σίγουρα δίνουν τη δυνατότητα στους επιστήμονες να μιλήσουν με τρόπο που να τους ακούσει η κοινωνία. Δεν είναι βέβαιο τι αποτύπωμα άφησαν οι επέτειοι, χρειάζεται μια άλλη μελέτη γι’ αυτό, ωστόσο μια πρόχειρη ανασκόπηση του δημόσιου διαλόγου γύρω από τις δύο αυτές επετείους –αλλά κυρίως εκείνης της μετάβασης στη δημοκρατία- δείχνει ότι δεν πέρασαν σιωπηλά.  

Μια ερώτηση που απευθύνεται στην ιδιότητά σας ως διακεκριμένης ιστορικού: Μισό αιώνα μετά την πτώση της δικτατορίας και την επαναθεμελίωση της δημοκρατίας, τι γνωρίζουμε επαρκώς ιστοριογραφικά για τη μακρά μεταπολιτευτική περίοδο και τι μένει να ερευνηθεί;   

Μπορώ να απαντήσω μόνο ως προς το τι γνωρίζουμε και όχι ως προς το τι δεν γνωρίζουμε. Οι τομείς που μένουν να ερευνηθούν δεν είναι μόνο τεράστιοι αλλά και αχαρτογράφητοι. Εξάλλου, ως γνωστόν, η έρευνα κατευθύνεται συνήθως από ερωτήματα που το παρόν θέτει. Επομένως, τα ερωτήματα αυτά διαφοροποιούνται ανάλογα με το εκάστοτε παρόν. Ως προς τα κεκτημένα της έρευνας, νομίζω ότι έχουμε αρκετές μελέτες για ζητήματα πολιτικών συμπεριφορών, κομμάτων, ιδεολογιών και ταυτοτήτων. Αυτός είναι ο τομέας που έχει ερευνηθεί περισσότερο μέχρι στιγμής, επειδή βεβαίως έχει άμεση σχέση με την επικαιρότητα και με τη διεξαγωγή των εκλογών. Μένει όμως να λύσουμε το ζήτημα της ίδιας της έννοιας της Μεταπολίτευσης, εάν δηλ. έχει τελειώσει η όχι, πως προσλαμβάνεται ως ιστορική περίοδος. Γι’ αυτό θα χρειαστούμε μεγαλύτερη απόσταση αν και νομίζω ότι υπάρχουν κάποιες κοινές παραδοχές.