Skip to main content Scroll Top
Πολυτεχνείο ΣΑρρηκώστας
Φοιτητές σε διαδήλωση κατά τις ημέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου – φωτογραφία: Αριστοτέλης Σαρρηκώστας 

“Πού αλλού να πάω, μάνα” – προσωπική μαρτυρία του Γιώργου Μαυρογιάννη

 

Παρασκευή 16  Νοεμβρίου 1973 Απόγευμα

Του Γιώργου Μαυρογιάννη

Η Κεντρική Πύλη είναι ακόμη ανοιχτή. Εμπρός έχει μαζευτεί πολύς κόσμος. Στο πεζοδρόμιο δίπλα στην Πύλη στέκεται μια μεσήλικη γυναίκα. Λαϊκή γυναίκα από κάποια γειτονιά της Αθήνας. Το πρόσωπό της είναι γλυκό αλλά στα μάτια της διαβάζεται αγωνία. Κοντά της, αλλά μέσα από την Πύλη, σαν να θέλει να δείξει πού είναι η θέση της, είναι μια κοπέλα, φοιτήτρια.

Ποιος ξέρει πόσες φορές είχε έρθει η μητέρα στην Πύλη. Ποιος ξέρει πόσες ώρες στεκόταν όρθια εκείνο το απόγευμα εκεί περιμένοντας μήπως τύχει και πλησιάσει η κόρη της στην Πύλη να της μιλήσει, ελπίζοντας να την πάρει μαζί της στο σπίτι. Δεν υπήρχαν, φυσικά, κινητά τηλέφωνα τότε ούτε είχε άλλον τρόπο να την καλέσει. Είναι θαύμα πώς μπόρεσαν να συναντηθούν.

Ποιος ξέρει τι άλλο της είχε πει νωρίτερα η μητέρα. Εκείνος που στεκόταν δίπλα άκουσε μόνο: «Δε φοβάσαι, κόρη μου;». Άκουσε και την απάντηση: «Φοβάμαι, μάνα. Τρέμει το φυλλοκάρδι μου.  Αλλά πού αλλού να πάω;».

Ακούγοντας την, εκείνος θυμήθηκε κάτι που είχε διαβάσει που του είχε αρέσει, αλλά τώρα το έβλεπε ζωντανό μπροστά του στο πρόσωπο και στα λόγια της κοπέλας. Ήταν μια πρόταση. Έλεγε: «Σα να μην ήτανε άλλος δρόμος πάνω σ’ ολάκερη τη γη για να περάσει η Άνοιξη παρά μονάχα αυτός». Πού αλλού να πάω, μάνα!

Τώρα η ώρα προχωρούσε. Όλοι πίστευαν πως εκείνο το βράδυ θα γινόταν το θαύμα. Νομίζω σε κανενός αθώο μυαλό δεν μπήκε η σκέψη πως οι δικτάτορες θα κατέβαζαν το στρατό και το τανκς θα έριχνε την κλειστή, τώρα πια, Πύλη. Ένα από τα συνθήματα που φώναζαν οι φοιτητές ήταν  «ΑΠΟΨΕ – ΘΑ ΓΙΝΕΙ – ΤΑ–Υ–ΛΑΝΔΗ», επειδή εκείνες τις μέρες είχε γίνει εξέγερση στην Ταϋλάνδη και είχαν ρίξει τον δικτάτορα. Παρ’ όλα αυτά, η Πύλη είχε κλείσει πια. Ίσως η Συντονιστική Επιτροπή και κάποια άλλα παιδιά πιο έμπειρα είχαν αρχίσει να καταλαβαίνουν πως οι Άλλοι δεν θα ανέχονταν την αποκοτιά για πολύ ακόμα. Ήταν η τρίτη μέρα της εξέγερσης σήμερα.

Μέσα στην αυλή στεκόταν ο νεαρός άντρας. Δεν ήταν φοιτητής. Φορούσε άρβυλα και ένα παλιό σακάκι από εκείνα τα μεταχειρισμένα που πουλούσαν στις υπαίθριες παράγκες στην Οδό Άρεως στο Μοναστηράκι. Τον πλησίασε ένας φοιτητής και του πρότεινε να πάρει το ένα από τα δύο ξύλα που βαστούσε λέγοντας του πως θα το χρειαστεί για να αμυνθεί, αργότερα, όταν θα γινόταν η επίθεση.  Εκείνος δεν το πήρε. Δεν θα χτυπούσε, αλλά ούτε θα έφευγε από τη θέση που κρατούσε.

 


ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ  :  Ανάγνωσμα Τρίτο  «Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΞΟΔΟΣ»  από  «ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ».

Τις ημέρες εκείνες έκαναν σύναξη μυστική τα παιδιά και λάβανε την απόφαση να βγουν έξω σε δρόμους και σε πλατείες  με το μόνο πράγμα που τους είχε απομείνει: μια παλάμη τόπο κάτω από το ανοιχτό πουκάμισο με το σταυρουδάκι του ήλιου.  Όπου είχε κράτος και εξουσία η Άνοιξη.

Και νωρίς εβγήκανε κατά μπροστά στον ήλιο, οι νέοι που τους λέγανε αλήτες. Και ακολουθούσανε άντρες πολλοί, και γυναίκες, όπου έβλεπες άξαφνα στην όψη τους τόσες χαρακιές, που ’λεγες είχανε περάσει μέρες πολλές μέσα σε λίγην ώρα.

Τέτοιας λογής αποκοτιές, ωστόσο, μαθαίνοντας οι Άλλοι, σφόδρα ταράχθηκαν. Και φορές τρεις αναμετρώντας με το μάτι το έχει τους, λάβανε την απόφαση να βγουν έξω σε δρόμους και σε πλατείες με το μόνο πράγμα που τους είχε απομείνει: μία πήχη φωτιά κάτω απ’ τα σίδερα, με τις μαύρες κάνες και τα δόντια του ήλιου. Όπου μήτε κλώνος, μήτε ανθός, δάκρυο ποτέ δεν έβγαλαν. Και χτυπούσαν όπου να ‘ναι σφαλώντας τα μάτια με απόγνωση.

Σαν να μην ήτανε άλλος δρόμος πάνω σ’ ολάκερη τη γη για να περάσει η Άνοιξη παρά μονάχα αυτός.

Και περάσανε μέρες πολλές μέσα σε λίγες ώρες.

 


 

Τώρα είναι αργά το βράδυ. Το πρώτο μέρος της επιχείρησης έχει μπει σε εφαρμογή. Πριν έρθει ο στρατός με τα τεθωρακισμένα και τα τανκς, η Αστυνομία πρέπει να διαλύσει όλον τον λαό που εξακολουθεί να βρίσκεται γύρω από το Πολυτεχνείο, κυρίως στην οδό Πατησίων και στη κάθετή της Οδού Στουρνάρη. Απροειδοποίητα, οι αύρες της Αστυνομίας εκσφενδονίζουν δακρυγόνα μέσα στο συγκεντρωμένο πλήθος. Ο λαός, άοπλος, χωρίς άμυνα, απροετοίμαστος, αμάθητος τρέχει προς τα Εξάρχεια για να μπορέσει να αναπνεύσει. Στη μέση του δρόμου, έξω από την Πύλη στην Οδό Στουρνάρη,  μια κοπέλα φωνάζει απελπισμένα:  «ΜΗ ΦΕΥΓΕΤΕ!! ΜΗ ΦΕΥΓΕΤΕ!!». Η φωνή της χάνεται μέσα στον ορυμαγδό. Ύστερα ξεσπάει σε κλάματα και τρέχει κι εκείνη με το πλήθος για να μπορέσει να αναπνεύσει. Για εκείνον που την έβλεπε, η κοπέλα αυτή, που έτρεχε με τους πανικόβλητους, ήταν κι αυτή ηρωίδα, όσο και τα άλλα παιδιά που τώρα, τώρα που η αστυνομία είχε αδειάσει  τους γύρω δρόμους, έμεναν μόνα τους, αβοήθητα, πολιορκημένα από γύρω-γύρω.

Πολύ αργά το βράδυ, προς το ξημέρωμα του Σαββάτου, όταν το κακό είχε πια συντελεστεί, στους έρημους δρόμους των Εξαρχείων με τα σφιχτομανταλωμένα παντζούρια στα παράθυρα και στις μπαλκονόπορτες και τους κατοίκους των πολυκατοικιών είτε φοβισμένους είτε, μπορεί, και αδιάφορους, ένα άλλο νεαρό παιδί έτρεχε στην Οδό Διδότου και φώναζε μες στη νύχτα: «ΡΑΓΙΑΔΕΣ ΞΥΠΝΑΤΕ! ΡΑΓΙΑΔΕΣ!».  Κι  αυτό το παιδί που ούρλιαζε στον έρημο δρόμο, χωρίς ελπίδα να τον ακούσει κανείς,  ήταν κι αυτός ένας ήρωας  που προχωρούσε στα σκοτεινά.

 


 

ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΕΦΕΡΗ : «ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ» από το «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ Β’»  (5 Οκτωβρίου  ‘44)

 

Να μιλήσω για ήρωες να μιλήσω για ήρωες: ο Μιχάλης

που έφυγε μ’ ανοιχτές πληγές απ’ το νοσοκομείο

ίσως μιλούσε για ήρωες όταν, την νύχτα εκείνη

που έσερνε το ποδάρι του μες στη συσκοτισμένη πολιτεία,

ούρλιαζε ψηλαφώντας τον πόνο μας: «Στα σκοτεινά

πηγαίνουμε στα σκοτεινά προχωρούμε…».

 

Οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά.